Diếp cá: rau ăn, vị thuốc và những ai không nên dùng

Rau diếp cá là loại rau gia vị vô cùng quen thuộc. Trong bữa ăn của người Việt, nó xuất hiện rất thường xuyên. Ngoài công dụng làm thực phẩm, diếp cá còn là một vị dược liệu quý. Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp với loại rau có tính hàn này. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tác dụng của nó. Bạn cũng sẽ biết cách dùng rau diếp cá an toàn và hiệu quả.

Diếp cá là gì và có hoạt chất gì nổi bật?

Diếp cá là thực vật thân thảo, sống lâu năm. Tên khoa học của nó là Houttuynia cordata theo ghi nhận của diếp cá Houttuynia cordata (Wikipedia). Bộ phận dùng làm thuốc chủ yếu là lá và thân rễ. Cây mọc hoang ở nơi ẩm ướt hoặc trồng quanh nhà. Trong diếp cá chứa rất nhiều hoạt chất quan trọng. Nổi bật nhất là tinh dầu chứa decanoyl acetaldehyde. Đây là chất tạo ra mùi tanh đặc trưng của lá. Nhiều người không quen sẽ thấy mùi này hơi khó ngửi. Tuy nhiên, decanoyl acetaldehyde lại có khả năng kháng khuẩn tốt. Ngoài ra, lá diếp cá còn chứa chất quercetin. Quercetin là một chất chống oxy hóa tự nhiên vô cùng mạnh mẽ. Nó bảo vệ tế bào khỏi sự phá hủy của gốc tự do. Những thành phần này mang đến nhiều lợi ích cho sức khỏe.

Diếp cá trong y học cổ truyền

Trong y học cổ truyền, rau diếp cá được dùng từ rất lâu. Theo tài liệu cổ, diếp cá có vị cay và tính hàn. Nó quy kinh vào phế, tác dụng thanh nhiệt và giải độc. Dân gian thường dùng diếp cá để điều trị nhiều chứng bệnh. Hai ứng dụng phổ biến nhất là trị táo bón và bệnh trĩ. Với bệnh trĩ, người ta thường dùng lá tươi để đắp hoặc xông. Nước ép lá tươi cũng được dùng để hạ sốt cho trẻ em. Cách hạ sốt này được áp dụng phổ biến ở các vùng quê. Tuy nhiên, việc vệ sinh lá tươi là vô cùng quan trọng. Lá mọc sát đất nên dễ nhiễm ký sinh trùng hoặc vi khuẩn. Bạn cần rửa lá thật sạch bằng nước muối pha loãng trước khi ép. Nếu không vệ sinh kỹ, người dùng rất dễ bị nhiễm giun sán. Điều này đặc biệt nguy hiểm với hệ tiêu hóa non nớt của trẻ nhỏ.

Nghiên cứu hiện đại về rau diếp cá

Các nhà khoa học hiện đại đã dành nhiều sự quan tâm cho diếp cá. Họ tiến hành các thử nghiệm để làm rõ tác dụng của thảo dược này. Thử nghiệm trên ống nghiệm cho thấy những kết quả rất khả quan. Cụ thể, diếp cá thể hiện tác dụng kháng khuẩn rõ rệt. Hoạt chất decanoyl acetaldehyde có thể ức chế sự phát triển của vài vi khuẩn. Một số nghiên cứu trên động vật cũng ghi nhận tác dụng giảm viêm tốt. Chuột dùng chiết xuất diếp cá có biểu hiện giảm sưng tấy đáng chú ý. Tuy nhiên, đa số nghiên cứu này mới dừng ở mức độ cơ bản. Hiện tại, chưa có thử nghiệm lâm sàng đủ lớn trên cơ thể người. Chúng ta chưa có con số chính xác về hiệu quả điều trị ở người. Do đó, bạn không nên coi diếp cá là thuốc kháng sinh tự nhiên.

Cách dùng thường gặp và liều tham khảo

Có rất nhiều cách để dùng rau diếp cá trong đời sống hàng ngày. Cách đơn giản nhất là ăn sống kèm với các loại rau thơm khác. Người ta cũng hay ép lá tươi lấy nước uống để thanh nhiệt. Liều dùng thường gặp trong tài liệu như MedlinePlus Herbs and Supplements là từ 10 đến 30 gam lá tươi mỗi ngày. Nếu dùng dạng dược liệu khô, liều tham khảo từ 6 đến 12 gam. Bạn có thể dùng dạng khô để sắc lấy nước uống hàng ngày. Việc hãm trà diếp cá khô giúp giảm bớt mùi tanh đặc trưng của lá. Điều này rất phù hợp với người không chịu được mùi vị tươi của nó. Mặc dù diếp cá rất tốt, bạn không nên lạm dụng quá mức. Không nên uống hàng lít nước ép mỗi ngày thay cho nước lọc. Việc này có thể gây ra rối loạn tiêu hóa và lạnh bụng.

Ai không nên dùng

Dù mang lại lợi ích, diếp cá không dành cho tất cả mọi người. Do có tính hàn, diếp cá không hợp với người có tỳ vị hư hàn. Những người hay bị lạnh bụng, khó tiêu nên hạn chế dùng loại rau này. Nếu ăn nhiều, tình trạng rối loạn tiêu hóa có thể trở nên tồi tệ hơn.

Phụ nữ có thai và trẻ dưới một tuổi không nên uống nước ép diếp cá. Nguy cơ nhiễm trùng đường ruột do lá tươi mọc sát đất là rất cao.

Giống như vị thuốc ích mẫu, phụ nữ có thai cũng cần rất thận trọng. Việc ăn quá nhiều đồ có tính hàn sẽ ảnh hưởng không tốt đến thai kỳ. Bạn chỉ nên dùng lượng nhỏ như rau thơm. Nếu bạn biết mình có tỳ vị yếu, hãy ăn thử lượng nhỏ trước.

Tương tác thuốc cần chú ý

Vấn đề tương tác giữa diếp cá và thuốc tây là điều cần lưu tâm. Hiện tại, chưa có báo cáo quy mô lớn về các tương tác nghiêm trọng. Tuy nhiên, diếp cá có tác dụng lợi tiểu nhẹ theo ghi nhận đông y. Nó có thể tương tác với các nhóm thuốc lợi tiểu bạn đang dùng. Sự kết hợp này có thể làm tăng tác dụng lợi tiểu lên quá mức. Điều này dẫn đến nguy cơ mất nước và thiếu hụt điện giải của cơ thể. Nếu bạn đang uống thuốc hạ huyết áp, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước. Bác sĩ sẽ đánh giá xem việc dùng thảo dược này có an toàn cho bạn không. Ngoài ra, nguyên tắc chung là không dùng thảo dược uống cùng thuốc tây. Bạn không nên dùng nước ép diếp cá để uống thuốc điều trị. Hãy uống thuốc với nước lọc và cách xa thời gian ăn rau khoảng hai giờ.

Khi nào phải đi khám

Diếp cá chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế việc đi khám bệnh. Bạn cần luôn chú ý theo dõi các triệu chứng bất thường của bản thân.

• Tình trạng táo bón kéo dài nhiều tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm.
• Búi trĩ sưng to, chảy máu nhiều hoặc gây đau đớn khi đi ngoài.
• Trẻ nhỏ hoặc người lớn bị sốt cao liên tục trên 39 độ C.
• Có dấu hiệu dị ứng, nổi mẩn đỏ, ngứa ngáy sau khi ăn rau.

Nếu gặp bất kỳ dấu hiệu nào trên đây, hãy đi khám bác sĩ ngay. Bác sĩ chuyên khoa sẽ thăm khám và đưa ra phác đồ điều trị chuẩn. Ở quầy thuốc của mình, từng có chị 40 tuổi bị trĩ độ ba. Chị tự xông lá diếp cá ròng rã một tháng không đỡ. Đến khi chảy máu ồ ạt phải đi viện, bác sĩ chỉ định mổ gấp. Đó là bài học đắt giá về việc lạm dụng kinh nghiệm dân gian.

Cách chọn mua và bảo quản diếp cá

Việc chọn mua đúng cách quyết định lớn đến chất lượng của rau diếp cá. Bạn nên mua rau ở các siêu thị uy tín để đảm bảo sạch sẽ. Lá rau cần tươi xanh, không bị vàng úa hay giập nát. Để bảo quản, bạn không nên rửa rau trước khi cho vào tủ lạnh. Hãy dùng giấy thấm nước bọc kín phần rau mới mua. Sau đó cho bọc rau vào ngăn mát tủ lạnh để giữ độ ẩm. Với cách này, rau có thể giữ được từ ba đến năm ngày. Hiện nay, một số công ty cũng sản xuất diếp cá dạng viên nang. Thực phẩm bảo vệ sức khỏe này tiện lợi cho người không có thời gian. Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Các nhà thuốc lớn thường ứng dụng công nghệ để quản lý hàng tồn kho. Nhờ đó, dược sĩ dễ dàng tra cứu hạn dùng của từng hộp sản phẩm.

Họ dùng hosting của MONA Host để chạy hệ thống quản lý nội bộ rất ổn định.

Đọc thêm:

• Sâm tố nữ: tác dụng thật và ai không nên dùng
• Nghiên cứu dược liệu

Hỏi dược sĩ

Ăn nhiều diếp cá có làm đen da không?

Hoàn toàn không bạn nhé. Chưa có tài liệu nào ghi nhận việc ăn rau này làm sạm da. Ngược lại, nó có chứa vitamin C giúp cơ thể thêm khỏe mạnh. Bạn cứ yên tâm sử dụng một lượng vừa phải trong các bữa ăn.

Đun sôi diếp cá có làm mất tác dụng không?

Khi đun sôi, decanoyl acetaldehyde sẽ bay hơi đi rất nhiều. Nhờ đó mùi tanh giảm đi rõ rệt, giúp nước dễ uống hơn. Tuy nhiên, nhiều chất chống oxy hóa quan trọng khác vẫn được giữ lại. Nước sắc diếp cá khô vẫn mang lại tác dụng thanh nhiệt rất tốt.

Có nên đắp mặt nạ bằng lá diếp cá tươi không?

Nhiều người có thói quen đắp mặt nạ lá này để giảm mụn nhọt. Phương pháp này khá phổ biến nhờ tính kháng khuẩn của tinh dầu tự nhiên. Dù vậy, bạn cần cẩn thận vì vùng da mặt rất mỏng và nhạy cảm. Hãy thử bôi một chút nước ép lên da tay trước khi dùng cho mặt. Nếu thấy ngứa đỏ, bạn phải dừng ngay lập tức.