Dược Thái Minh

Tư vấn ngay: 1800 1032 (Miễn cước)

0

Giỏ hàng

Giỏ hàng của bạn đang trống

Vị thuốc bán hạ: Đặc điểm, công dụng và các bài thuốc trị bệnh hiệu quả

Thẩm định bởi:

Dược sĩ Nguyễn Hải Anh

Chuyên khoa: Dược lâm sàng, dược lý, dược liệu, dược bào chế

Bán hạ là loại thảo dược thường được dùng làm thuốc để chữa trị bệnh ho và chống nôn khi bị viêm dạ dày. Nếu bạn đang quan tâm đến công dụng và cách sử dụng bán hạ thì đừng bỏ qua bài viết dưới đây của chúng tôi nhé.

Tổng hợp các công dụng tuyệt vời của cây bán hạ

Tổng hợp các công dụng tuyệt vời của cây bán hạ

Bán hạ là cây gì?

Bán hạ hay còn được gọi là cây chóc chuột, lá ha chìa, chưởng diệp bán hạ… có tên khoa học là Typhonium trilobatum, thuộc họ ráy (Araceae). 

Các loại cây bán hạ

Bán hạ được chia thành 2 nhóm chính là bán hạ bắc và bán hạ nam. Cây bán hạ bắc hay còn gọi là bán hạ Trung Quốc, là loài bản địa có nguồn gốc từ Trung Quốc và hiện được trồng ở nhiều nơi trên thế giới. Còn cây bán hạ nam là loại bán hạ của Việt Nam, chúng thường mọc hoang ở nhiều nơi trên cả nước, đặc biệt là những khu vực ẩm thấp.

Cây bán hạ trong tự nhiên

Cây bán hạ trong tự nhiên

Đặc điểm thực vật

Bán hạ là loại cây thân củ, có hình cầu đường kính khoảng 2cm. Lá có nhiều hình dạng như hình tim, hình mác hay chia thành nhiều thuỳ với chiều rộng từ 3,5 - 9cm và chiều dài 4 - 15cm. 

Hoa bán hạ mọc thành từng cụm, phần hoa đực có chiều dài khoảng 5 - 9mm. Hoa có màu xanh pha lẫn đỏ tím, hoa cái nằm dưới, hoa đực nằm trên. Quả cây bán hạ là dạng quả mọng dài khoảng 6mm, có hình trứng.

Khu vực phân bố

Bán hạ được tìm thấy nhiều nhất ở Trung Quốc và phần ít ở một số quốc gia như Ấn Độ, Nhật Bản và Việt Nam. Tại nước ta, loài cây này mọc nhiều ở vùng đất ẩm ướt.

Bán hạ nam được trồng nhiều ở vùng đất ẩm tại nước ta

Bán hạ nam được trồng nhiều ở vùng đất ẩm tại nước ta

Thu hái và chế biến

Vào tháng 8 hoặc tháng 9, khi cây bán hạ già và chết đi, người ta sẽ đào và lấy phần thân củ rửa sạch đất cát và gọt bỏ vỏ ngoài rồi đem đi phơi khô. Sau đó, phân ra từng loại, củ to gọi là nam tinh, củ nhỏ là bán hạ.

Do bán hạ khi sống có chứa thành phần độc tố. Vì vậy, cần có phương pháp bào chế dược liệu này để loại bỏ độc tính, cụ thể là:

  • Bào chế pháp bán hạ: Sau khi thu hoạch, lấy bán hạ ngâm với nước sạch trong vòng 10 ngày. Khi thấy bột trắng xuất hiện nổi lên thì vớt ra rồi tiếp tục ngâm với bạch phàn theo tỷ lệ 50kg bán hạ thêm 1kg bạch phàn. Ngâm 1 ngày rồi lại thay nước, tiến hành như vậy cho đến khi nếm thử lên miệng không còn cảm giác tê cay thì vớt ra phơi trong bóng râm. 
  • Bào chế khương bán hạ: Sau khi kết thúc cách bào chế pháp bán hạ, cắt thêm một lát gừng sống cho vào bạch phàn và bán hạ, đun cho thấm rồi lấy ra phơi cho ráo nước. Tiếp đó, cắt thành từng miếng phơi khô.
  • Bào chế thanh bán hạ: Sau phương pháp pháp bán hạ như trên, lấy thêm bạch phàn và nước đun kỹ rồi lấy ra phơi cho ráo, ủ ấm rồi cắt thành phiến. Cuối cùng là đem phơi khô trong bóng râm.
  • Bào chế bán hạ khúc: Đem đổ bán hạ tươi vào nồi nước, thêm một chút phèn chua rồi đun sôi và ngâm qua 1 đêm. Sau đó, đun nước khác để thay thế nước cũ. Lặp lại liên tục 7 ngày 7 đêm rồi phơi khô và tán thành bột.

Bán hạ được bào chế để loại bỏ độc tố

Bán hạ được bào chế để loại bỏ độc tố

Thành phần hoá học

Ở mỗi loại bán hạ sẽ có những thành phần hoá học khác nhau:

  • Bán hạ nam có chứa các axit amin, axit hữu cơ, coumarin, saponin…
  • Bán hạ bắc chứa alcaloid, phytosterol, alcol, tinh bột, chất nhầy, tinh dầu…

Tác dụng của bán hạ đối với sức khỏe

Theo Y học cổ truyền

Vị thuốc bán hạ có tính vị cay, tính ấm, được quy kinh vào phế, tỳ, vị với tác dụng táo thấp hóa đàm, tiêu bỉ tán kết, giáng nghịch cầm nôn hiệu quả nên thường được chủ trị chứng thấp đàm, đàm hàn ẩm ẩu thổ, hàn đàm thượng xung gây động phong, vị nhiệt ẩu thổ, chứng kết hung, mai bạch khí, ung thư thũng độc…

Dược liệu được ứng dụng phổ biến trong các bài thuốc Y học cổ truyền

Dược liệu được ứng dụng phổ biến trong các bài thuốc Y học cổ truyền

Theo Y học hiện đại

Bán hạ có chứa độc tính và thành phần hữu ích. Trong đó, thành phần độc khó hoà tan trong nước còn thành phần khác có tác dụng giúp cầm nôn, giảm ho và có thể dễ dàng hoà chung trong nước ấm. Thành phần có độc cũng không bị phá huỷ bởi nước gừng mà bị bạch phàn làm hết độc. Dưới đây là một số công dụng của bán hạ theo y học hiện đại:

  • Cầm nôn: Vị thuốc bán hạ chế ở dạng nước cao lỏng, bột mịn, nước sắc ở nhiệt độ cao có tác dụng chống nôn và cầm nôn rất hiệu quả. Nhưng nên chú ý rằng, bán hạ sống nếu chưa chưa sơ chế lại là nguyên nhân gây nôn.
  • Chống nhiễm độc: Khi bị nhiễm độc strychnin và acetylcholin, sử dụng bán hạ nam sẽ giúp giải độc hiệu quả.
  • Giảm ho: Khi dùng nước sắc bán hạ cho mèo được gây ho nhân tạo cho thấy, bán hạ có khả năng giảm ho nhưng kém codein.
  • Ức chế ung thư: Theo nghiên cứu thử nghiệm trên động vật, ngâm bán hạ với nước hoặc cồn loãng có thể ngăn chặn sự sinh sôi của các tế bào ung thư.

Ứng dụng của bán hạ trong các bài thuốc chữa bệnh

Trị chóng mặt do phong đàm, nấc cụt, mạch huyền

  • Nguyên liệu: 40g bán hạ sống, 40g thiên nam tinh sống, 40g hàn thuỷ mạch nướng.
  • Cách thực hiện: Tán nhuyễn các dược liệu trên rồi trộn với nước tạo thành hỗn hợp dạng bột. Nấu sôi hỗn hợp cho đến khi thấy vị thuốc nổi lên trên thì đem ra giã nát, vò thành từng viên với kích thước hạt ngô. Mỗi lần uống 50 viên với nước gừng.

Trị suyễn do phong đàm gây buồn nôn, chóng mặt

  • Nguyên liệu: 40g bán hạ, 12g hùng hoàng.
  • Cách thực hiện: Lấy nguyên liệu giã nhuyễn rồi trộn với nước gừng. Vo viên thành từng viên nhỏ, mỗi lần dùng uống 30 viên với nước gừng.

Chữa đờm nhiều, ngực đầy

  • Nguyên liệu: 40g thần sa, 40g bán hạ.
  • Cách thực hiện: Tán nhuyễn các dược liệu rồi trộn với nước gừng. Sau đó vo thành từng viên nhỏ, mỗi lần uống 1 muỗng canh thuốc với nước gừng.

Điều trị nhức đầu

  • Nguyên liệu: 4g đinh hương, 280g bán hạ.
  • Cách thực hiện: Trộn các dược liệu với nước cho đến khi đạt được độ nhớt vừa phải. Bọc hỗn hợp vào giấy bạc rồi nướng chín. Tiếp đó, trộn hỗn hợp đã nướng chín với nước gừng để tạo thành từng viên nhỏ bằng hạt mè. Mỗi lần uống 25 - 30 viên với nước trần bì.

Trị chứng nôn oẹ, chán ăn

  • Nguyên liệu: 120g phục linh, 0,5g gừng tươi, 0,5g bán hạ.
  • Cách thực hiện: Lấy nguyên liệu sắc thành nước rồi chia thành 3 phần uống trong ngày.

Điều trị viêm họng mãn tính

  • Nguyên liệu: 5g bán hạ chế, 250ml giấm ăn.
  • Cách thực hiện: Lấy bán hạ giã nhuyễn rồi ngâm trong giấm ăn 24 giờ. Sau đó đem đun sôi, bỏ bã, thêm 25ml cồn và lắc đều. Gạn lấy nước để vào trong lọ, mỗi lần dùng 10ml pha với nước đun sôi để nguội. Ngày dùng 2 - 3 lần.

Điều trị nôn mửa khi có thai

  • Nguyên liệu: 80g bột bán hạ, 50g bột gừng tươi.
  • Cách thực hiện: Đem dược liệu trên đun với 3 lít nước bằng lửa nhỏ. Đun đến khi cạn còn 1 lít nước thì tắt bếp và lọc qua bông rồi dùng nước cất pha thêm vào cho đủ 1 lít. Mỗi lần dùng 200ml, ngày 3 lần.

Lưu ý khi dùng dược liệu bán hạ

  • Phụ nữ mang thai, người bị chứng táo nhiệt không nên sử dụng bán hạ.
  • Tuyệt đối không dùng bán hạ kết hợp chung với ô đầu.
  • Khi dùng bán hạ, cần phải tiến hành ngâm, rửa thật kỹ để loại bỏ độc tố.
  • Không nên dùng bán hạ cho người âm hư, ho khan hay khạc ra máu.

Trên đây là những thông tin tham khảo về dược liệu bán hạ. Nếu bạn đang có nhu cầu sử dụng bán hạ để điều trị bệnh thì cần được thực hiện đúng theo hướng dẫn của bác sĩ về liều dùng và cách dùng để đạt hiệu quả tốt nhất.

Xem thêm:

Cập nhật lúc: 2024/06/22

Thông tin trên website duocthaiminh.vn chỉ mang tính chất tra cứu, tham khảo. Quý khách vui lòng không tự ý áp dụng mà không có chỉ định của bác sĩ. Dược phẩm Thái Minh sẽ không chịu trách nhiệm cho những trường hợp tự ý sử dụng thông tin này.