Dược Thái Minh

Tư vấn ngay: 1800 1032 (Miễn cước)

0

Giỏ hàng

Giỏ hàng của bạn đang trống

Kha tử – Dược liệu chữa ho, viêm họng, tiêu chảy, kiết lỵ

Thẩm định bởi:

Dược sĩ Lại Văn Việt

Chuyên khoa: Dược lâm sàng, Công nghiệp dược

Kha tử (chiêu liêu) là vị thuốc quý được sử dụng trong nhiều bài thuốc Đông y chữa ho, viêm họng, kiết lỵ, tiêu chảy,...

Cùng Dược Thái Minh tìm hiểu kỹ hơn về dược liệu này nhé!

Kha tử – Dược liệu chữa ho, viêm họng, tiêu chảy, kiết lỵ

Kha tử – Dược liệu chữa ho, viêm họng, tiêu chảy, kiết lỵ

Cây kha tử là cây gì?

  • Tên tiếng việt: Chiêu liêu, Chiêu liêu đồng, Kha tử
  • Tên khoa học: Terminalia chebula Retz
  • Họ: Combretaceae (Bàng)

Đặc điểm cây

  • Cây to cao khoảng 15 - 20cm, vỏ màu đen nhạt trên có những vạch nứt dọc.
  • Lá mọc đối cuống ngắn, hình trứng, phía cuống tròn hơi thon, đầu nhọn, dài khoảng 15 - 20cm, rộng 7 - 15cm, dai, hơi có lông mềm trên cả 2 mặt, sau nhẵn, ở đầu cuống có 2 tuyến nhỏ hình mắt cua.
  • Hoa mọc thành bông nhỏ, màu trắng, lưỡng tính, có mùi thơm, mọc ở đầu cành hoặc kẽ lá, cuống ngắn, trên có phủ lông màu vàng nhạt.
  • Quả hình trứng thon dài, 2 đầu nhọn có 5 cạnh dọc, đường kính từ 2.5 0 3cm, dài khoảng 3 - 5cm. Vỏ màu nâu vàng nhạt, thịt đen nhạt, cứng, khô và chắc. Hạch cứng, hơi hình 5 cạnh, dày từ 10 - 15mm, 1 hạt, lá mầm cuống.

Ngoài ra, có một loại chiêu liêu xanh có lá dài hơn, nhẵn, kể cả khi còn non, quả thuôn, nhỏ hơn, nhân mỏng, hạt hẹp hơn. Loại chiêu liêu xanh này thường mọc ở Biên Hòa. 

Hình ảnh cây kha tử

Hình ảnh cây kha tử

Phân bố, thu hái và chế biến

  • Kha tử chỉ mới thấy mọc ở miền Nam, Campuchia, Lào, Miến Điện, Thái Lan, Ấn Độ. Trước đây, Trung Quốc cũng nhập dược liệu này của Ấn Độ, nay đã tự trồng được ở vùng Vân Nam, Quảng Tây và Quảng Đông.
  • Vào tháng 9 - 10 - 11 quả chín đem hái về phơi khô. 

Thành phần hóa học của kha tử

  • Trong kha tử có tới 20-40% tanin bao gồm axit elagic, axit galic, và axit luteolic. Lượng tanin có khi lên tói 51,3% nếu quả thật khổ.
  • Ngoài ra còn có axit chebulinic C41H34O27 với tỷ lệ 3-4%. Thủy phân axit chebulinic sẽ cho một phân tử glucoza 3 phân tử axic galic và một phân tử axit có công thức C14H12O11.
  • Trong nhân còn có 36,7% dầu vàng nhạt, trong, nửa khô.

Liều dùng dược liệu kha tử

Chỉ dùng 3 - 6g kha tử mỗi ngày, không dùng quá liều

Chỉ dùng 3 - 6g kha tử mỗi ngày, không dùng quá liều

Kha tử là vị thuốc chuyên dùng để chữa ỉa lỏng lâu ngày, chữa lỵ kinh niên, còn dùng để chữa ho mất tiếng, di tinh, mồ hôi trộm, lòi dom, trĩ, xích bạch đới.

Ngày dùng 3 - 6g dưới dạng thuốc viên hoặc thuốc sắc. Điều đáng chú ý khi dùng kha tử là sử dụng liều nhỏ thì cầm đi ỉa, còn liều lớn lại gây đi ỉa.Ngoài ra, nó còn được dùng trong kỹ nghệ thuộc da. 

Quả kha tử có tác dụng gì?

Theo Y học Cổ truyền

  • Vị: Cay đắng, tính ôn, quy vào kinh phế và đại tràng.
  • Tác dụng: Liễm phế chỉ khái, sáp tràng chỉ tả.

Công dụng:

  • Chữa ho: Ho khan, ho có đờm, khản tiếng, viêm họng, hen suyễn.
  • Chữa tiêu hóa: Tiêu chảy lỏng lâu ngày, lỵ kinh niên, trĩ, lòi dom, xích bạch đới.
  • Cầm máu: Chảy máu cam, rong kinh, rong huyết.
  • Giảm tiết mồ hôi trộm.
  • Chữa di tinh, mộng tinh.
  • Dùng ngoài: Rửa vết thương, lở loét, ngứa da.

Quả kha tử được sử dụng trong các bài thuốc trị ho, viêm họng, tiêu chảy

Quả kha tử được sử dụng trong các bài thuốc trị ho, viêm họng, tiêu chảy

Theo Y học hiện đại

– Kha tử trị ho

Theo thử nghiệm lâm sàng cho thấy, hoạt chất Polysaccharid trong Kha tử có tác dụng giảm ho rõ rệt. Tác dụng dược lý này của Polysaccharid thậm chí còn cao hơn so với các chất chống ho mạnh nhất trong thí nghiệm lâm sàng như codein. 

Cụ thể, sau khi uống chiết xuất kha tử từ 30 - 60 - 120 - 300 phút thì người bệnh đã giảm rõ rệt phản xạ ho ngay từ phút 30.

– Kháng sinh vật

  • Theo Nghiên cứu Nông nghiệp và Sinh học của Viện Thống kê Ấn Độ năm 2013, nhờ chất Alloyl, Kha tử có hoạt tính kháng virus. Hoạt chất này đóng vai trò quan trọng trong việc ức chế các virus loại 1 và một số vi rút gây suy giảm hệ miễn dịch của con người.
  • Nghiên cứu của các nhà khoa học Slovakia và Ấn Độ trên động vật cũng cho thấy hoạt tính kháng khuẩn của Kha tử nhờ hàm lượng tannin phong phú (chiếm 24-64%) bao gồm các axit gallic, egallic, luteolic và chebulinic. Sự hiện diện của các hoạt chất đặc biệt này khiến Kha tử trở thành một chất kháng sinh tự nhiên với khả năng diệt khuẩn mạnh mẽ.

Dựa trên những hoạt tính dược lý ưu việt đó, con người hiện đại đã liên tục nghiên cứu và phát triển các chế phẩm từ Kha tử với tác dụng ức chế in vitro (một phương pháp nghiên cứu trong sinh học thực nghiệm) một số vi khuẩn như trực khuẩn mủ xanh, trực khuẩn bạch hầu, Pseudomonas aeruginosa, Salmonella typhi, tụ cầu vàng và liên cầu khuẩn tán huyết.

Bài thuốc có vị Kha tử

Bài thuốc sử dụng dược liệu kha tử

Bài thuốc sử dụng dược liệu kha tử

Bài thuốc trị ho

Bài thuốc 1: Trị ho, hen do phế hư hoặc ho mạn tính, khàn giọng

  • Dùng phối hợp chi tử với cát cánh, hạnh nhân và cam thảo.
  • Liều dùng: 3 - 10g (dạng sống để chữa khàn giọng, dạng nướng dùng trị tiêu chảy).

Bài thuốc 2: Trị ho cảm, viêm họng, khản tiếng

  • Dược liệu: Cam thảo 6g, kha tử 4 quả, thêm đồng tiện 150ml, nước lọc 150ml
  • Đem dược liệu trên sắc uống.

Bài thuốc 3: Chữa ho lâu ngày

  • Dược liệu: Đảng sâm, kha tử mỗi loại 4g
  • Sắc dược liệu trên với 400ml nước cô đặc còn 200ml, chia thành 3 lần uống trong ngày.

Bài thuốc 4: Chữa ho khản tiếng do phế hư

  • Dược liệu: Kha tử giã dập, bỏ hạt 8g, cam thảo 6g, cát cánh 10g
  • Đem dược liệu trên sắc nước, cô lại còn 200ml, chia thành 4 lần uống trong ngày, dùng đến khi khỏi. 

Bài thuốc trị tiêu chảy, lỵ, thổ tả

– Bài thuốc 1: Trị ỉa chảy mạn tính, sa hậu môn, lỵ mạn tính

Dùng phối hợp với mộc hương và hoàng liên dưới dạng kha tử tán.

– Bài thuốc 2: Trị tâm tỳ đau hoắc loạn, thổ tả do lạnh

  • Dược liệu: Can khương, cam thảo, hậu phát, kha tử, lương khương, mạch nha, phục linh, thảo quả, trần bì, thần khúc lượng bằng nhau.
  • Đem tất cả các dược liệu trên tán bột, ngày uống 2 lần mỗi lần 6g.

– Bài thuốc 3: Chữa ngộ độc do thức ăn nhiễm khuẩn, ỉa chảy mãn tính

  • Dược liệu: Hoàng liên, mộc hương mỗi loại 5g, kha tử nướng chín bỏ hạt 8g
  • Đem dược liệu trên tán thành bột, trộn với dầu mè bôi. 

– Bài thuốc 4: Trị tiêu chảy ra máu.

  • Dược liệu: 12 quả kha tử, 6 quả để sống, 6 quả nướng bỏ hạt, sao vàng, tán nhỏ.
  • Nếu tiêu chảy ra máu thì dùng nước sắc cam thảo chiêu thuốc. 

Kha tử ngâm mật ong trị ho, viêm họng

Kha tử ngâm mật ong – Bài thuốc trị ho, viêm họng hiệu quả

Kha tử ngâm mật ong – Bài thuốc trị ho, viêm họng hiệu quả

  • Chuẩn bị: Kha tử, mật ong
  • Rửa sạch kha tử bằng nước muối loãng, để ráo nước. Bỏ kha tử vào lọ thủy tinh, đổ mật ong ngập lên trên, đậy nắp kín trong khoảng 2 - 3 tháng.
  • Ngậm dược liệu trong miệng, nhai phần thịt quả, ngày dùng 2 - 3 lần. Có thể chắt phần nước hòa với nước ấm, cho trẻ uống 2 lần/ ngày. Kiên trì sử dụng đều đặn hàng ngày đến khi chấm dứt ho. 

Kiêng kỵ khi sử dụng dược liệu kha tử

  • Không sử dụng kha tử cho những trường hợp mắc hội chứng ngoại cảnh, hoặc khi tích tụ nhiệt thấp ở trong cơ thể.
  • Không dùng dược liệu trong trường hợp táo bón, mới cảm ngoại tà. 

Kha tử – Vị thuốc quý trong y học cổ truyền với nhiều công dụng chữa bệnh hiệu quả. Tuy nhiên, việc sử dụng đúng liều lượng là vô cùng quan trọng để đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả điều trị tốt nhất. Vì vậy, trước khi sử dụng người bệnh cần tham khảo ý kiến của bác sĩ, tránh gặp phải tác dụng phụ.

Cập nhật lúc: 2024/06/29

Thông tin trên website duocthaiminh.vn chỉ mang tính chất tra cứu, tham khảo. Quý khách vui lòng không tự ý áp dụng mà không có chỉ định của bác sĩ. Dược phẩm Thái Minh sẽ không chịu trách nhiệm cho những trường hợp tự ý sử dụng thông tin này.