Ho lâu ngày không khỏi: Bài thuốc và khi nào đi khám

Nhiều bạn thắc mắc vì sao bị ho lâu ngày không khỏi dù đã uống nhiều loại lá. Ho là một phản xạ tốt để bảo vệ đường thở. Nhưng nếu tình trạng ho kéo dài trên 3 tuần, đây là một cờ đỏ cảnh báo sức khoẻ. Mình gặp nhiều trường hợp ở quầy thuốc chỉ muốn mua mật ong, gừng để ngậm cho dịu cổ họng. Thực tế, không phải lúc nào các bài thuốc dân gian cũng mang lại kết quả như mong đợi. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân và biết lúc nào cần gặp bác sĩ.

Ho lâu ngày không khỏi: trên 3 tuần là cờ đỏ

Một cơn ho thông thường do cảm lạnh thường sẽ tự hết sau khoảng 7 đến 10 ngày. Khi bạn bị ho lâu ngày không khỏi, tức là kéo dài từ 3 đến 8 tuần, y khoa gọi đây là ho bán cấp hoặc mạn tính. Lúc này, đường thở của bạn đang phản ứng với một kích thích liên tục. Theo các bác sĩ chuyên khoa hô hấp, đây không còn là ho do virus thông thường nữa. Nó có thể là biểu hiện của hen suyễn, trào ngược dạ dày thực quản, hoặc viêm phế quản mạn tính.

Mình nhớ có một bệnh nhân nam 50 tuổi ho kéo dài hơn một tháng. Chú cứ mua húng chanh về sắc uống liên tục. Sau đó đi khám, bác sĩ chẩn đoán chú bị trào ngược dạ dày. Axit từ dạ dày đi ngược lên làm tổn thương niêm mạc họng, gây kích thích và dẫn đến ho. Nếu chú cứ tiếp tục dùng mẹo dân gian mà bỏ qua nguyên nhân chính, tình trạng sẽ ngày càng nặng hơn. Do đó, việc tìm đúng bệnh rất quan trọng.

Mọi bài thuốc dân gian chỉ giúp làm dịu cổ họng, không thể trị tận gốc nguyên nhân nếu bạn mắc các bệnh lý nền phức tạp.

Nguyên nhân khiến bạn ho kéo dài

Có rất nhiều nguyên nhân tiềm ẩn khiến cơn ho của bạn không dứt. Trào ngược dạ dày là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất. Dịch vị chứa axit trào lên thực quản và họng, kích thích các dây thần kinh gây phản xạ ho. Hen suyễn cũng là một thủ phạm thường gặp. Ở người trưởng thành, hen suyễn đôi khi chỉ biểu hiện bằng những cơn ho khan dai dẳng, đặc biệt là vào ban đêm hoặc khi thời tiết thay đổi.

Hội chứng chảy dịch mũi sau cũng thường gây ho kéo dài. Khi bị viêm xoang hoặc viêm mũi dị ứng, dịch nhầy chảy xuống mặt sau của họng. Chất nhầy này kích thích niêm mạc họng, khiến bạn luôn có cảm giác vướng víu và phải ho để tống khứ chúng ra ngoài. Ngoài ra, việc sử dụng một số loại thuốc huyết áp cũng có thể gây tác dụng phụ là ho khan. Bạn cần báo cho bác sĩ nếu nghi ngờ thuốc là nguyên nhân.

Một số bài thuốc dân gian hỗ trợ giảm ho

Với những cơn ho nhẹ, chưa có dấu hiệu nguy hiểm, bạn có thể áp dụng vài cách làm dịu cổ họng. Mật ong là một nguyên liệu phổ biến. Bạn có thể pha một thìa cà phê mật ong với nước ấm để uống vào buổi sáng. Mật ong giúp tạo một lớp màng bảo vệ niêm mạc họng. Từ đó, nó làm giảm cảm giác ngứa rát và kích thích gây ho. Các nghiên cứu nhỏ cho thấy mật ong có hiệu quả tương đương một số thuốc giảm ho thông thường.

Gừng cũng là một lựa chọn tốt. Gừng có tính ấm, giúp làm ấm đường hô hấp. Bạn thái vài lát gừng mỏng, hãm với nước sôi trong 10 phút. Nước gừng ấm có thể uống từ từ trong ngày. Húng chanh, một loại rau gia vị quen thuộc, cũng chứa tinh dầu giúp làm thông thoáng đường thở. Bạn rửa sạch lá húng chanh, giã nát rồi chắt lấy nước cốt để ngậm.

Nguyên liệu	Cách sử dụng phổ biến	Lưu ý quan trọng
Mật ong	Pha nước ấm, uống buổi sáng	Trẻ dưới 1 tuổi tuyệt đối không dùng
Gừng tươi	Thái lát hãm nước sôi	Không dùng cho người viêm loét dạ dày nặng
Húng chanh	Giã nát lấy nước cốt ngậm	Rửa thật sạch để tránh nhiễm khuẩn

Lý do mật ong, gừng, húng chanh được ưa chuộng

Mật ong chứa nhiều chất chống oxy hoá và kháng khuẩn nhẹ. Y học cổ truyền thường dùng mật ong để nhuận phế, giảm ho khan. Gừng chứa gingerol, một hợp chất có tính kháng viêm. Các nghiên cứu trong ống nghiệm cho thấy gừng có thể giúp làm giãn cơ trơn đường thở. Điều này phần nào giải thích tại sao gừng giúp làm dịu cơn ho. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng đủ lớn trên người để khẳng định gừng thay thế được thuốc.

Húng chanh chứa tinh dầu có thành phần chính là carvacrol và thymol. Đây là những chất có khả năng ức chế một số loại vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp trong môi trường ống nghiệm. Dù vậy, khi sử dụng húng chanh tươi, nồng độ hoạt chất không ổn định. Do đó, tác dụng chủ yếu là hỗ trợ làm dịu triệu chứng, chứ không giải quyết được bệnh lý nền phức tạp.

Ai không nên dùng các bài thuốc này

Trẻ em dưới 1 tuổi tuyệt đối không được dùng mật ong. Mật ong có thể chứa bào tử vi khuẩn gây ngộ độc botulism ở trẻ nhũ nhi. Hệ tiêu hoá của trẻ chưa đủ khả năng tiêu diệt loại vi khuẩn này. Đối với gừng, người đang bị viêm loét dạ dày tá tràng nặng nên hạn chế. Gừng có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày khiến tình trạng viêm loét tồi tệ hơn.

Người có tiền sử dị ứng với các loại tinh dầu thực vật cũng cần cẩn thận với húng chanh. Nếu bạn đang mang thai, trước khi dùng bất kỳ thảo dược nào thường xuyên, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ sản khoa. Một số loại thảo dược có thể gây co thắt tử cung hoặc ảnh hưởng đến thai kỳ nếu dùng lượng lớn. Việc tự ý dùng thảo dược kéo dài là không nên.

Tương tác thuốc cần chú ý

Gừng có thể tương tác với một số loại thuốc chống đông máu. Nếu bạn đang dùng thuốc điều trị bệnh tim mạch, hãy báo với bác sĩ trước khi uống trà gừng hằng ngày. Việc sử dụng lượng lớn gừng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu. Đối với mật ong, hàm lượng đường cao có thể ảnh hưởng đến đường huyết ở người bệnh tiểu đường. Bạn cần kiểm soát lượng tiêu thụ để tránh đường huyết tăng đột ngột.

Vai trò của độ ẩm không khí với đường thở

Độ ẩm không khí rất cần cho việc kiểm soát cơn ho. Không khí quá khô sẽ làm niêm mạc đường hô hấp bị kích ứng. Điều này khiến tình trạng ho khan trở nên tồi tệ hơn, đặc biệt là khi bạn ngủ trong phòng điều hoà. Việc sử dụng máy tạo độ ẩm có thể giúp ích rất nhiều. Nó duy trì độ ẩm phòng ở mức lý tưởng từ 40 đến 60 phần trăm. Khi không khí đủ ẩm, đờm nhầy trong phế quản sẽ dễ dàng bị tống ra ngoài hơn.

Tuy nhiên, bạn cần nhớ vệ sinh máy tạo độ ẩm thường xuyên. Nếu máy không sạch, nấm mốc và vi khuẩn có thể phát triển bên trong. Khi máy hoạt động, chúng sẽ phát tán vào không khí, gây viêm phổi và làm tình trạng ho nặng thêm. Một nghiên cứu nhỏ cho thấy vệ sinh máy định kỳ làm giảm đáng kể nguy cơ nhiễm khuẩn hô hấp. Bạn cũng không nên lạm dụng máy tạo độ ẩm quá mức, vì độ ẩm quá cao lại tạo điều kiện cho mạt bụi nhà sinh sôi.

Thói quen sinh hoạt hỗ trợ phục hồi

Bên cạnh việc tìm hiểu nguyên nhân, thay đổi lối sống cũng rất quan trọng. Bạn cần uống đủ nước mỗi ngày. Nước ấm là lựa chọn phù hợp giúp làm loãng dịch nhầy. Tránh các loại đồ uống có chứa caffeine hoặc cồn vì chúng có thể gây mất nước. Việc giữ ấm vùng cổ và ngực khi thời tiết chuyển lạnh cũng là một nguyên tắc cơ bản. Khăn choàng cổ giữ ấm cũng như bảo vệ niêm mạc họng khỏi không khí lạnh đột ngột.

Người hút thuốc lá thường bị ho mạn tính. Khói thuốc chứa hàng ngàn hoá chất độc hại kích thích trực tiếp lên đường thở. Lông chuyển trong phế quản bị tê liệt, không thể quét sạch bụi bẩn và dịch nhầy. Bỏ thuốc lá là cách hiệu quả để giảm ho ở nhóm đối tượng này. Ngay cả khi bạn chỉ hít phải khói thuốc thụ động, nguy cơ ho kéo dài cũng tăng lên đáng kể. Do đó, hãy giữ môi trường sống trong lành và thông thoáng.

Chế độ dinh dưỡng cho người bị ho

Dinh dưỡng đóng vai trò nền tảng trong quá trình phục hồi của cơ thể. Một hệ miễn dịch khoẻ mạnh sẽ giúp bạn chống lại các tác nhân gây ho. Vitamin C là dưỡng chất quan trọng giúp tăng cường đề kháng. Bạn có thể bổ sung vitamin C thông qua các loại trái cây như cam, chanh, bưởi, ổi. Kẽm cũng là một khoáng chất cần thiết. Các loại hải sản, hạt bí ngô và thịt nạc là nguồn cung cấp kẽm dồi dào cho cơ thể.

Tuy nhiên, bạn cần tránh một số thực phẩm có thể làm tăng phản ứng viêm. Đồ ăn chiên rán nhiều dầu mỡ, thức ăn cay nóng có thể gây kích ứng cổ họng. Với người bị trào ngược dạ dày, cần hạn chế sô cô la, cà phê và các món ăn chua. Ăn uống điều độ, chia nhỏ bữa ăn và không nằm ngay sau khi ăn cũng giúp hạn chế dịch vị trào lên thực quản. Đây là những thay đổi nhỏ nhưng mang lại lợi ích lâu dài.

Khi nào phải đi khám

Như mình đã chia sẻ, ho lâu ngày không khỏi không thể xem nhẹ. Bạn phải quan sát các dấu hiệu đi kèm để kịp thời đến bệnh viện. Đừng chần chừ hay cố gắng tự điều trị thêm tại nhà nếu có các dấu hiệu nguy hiểm. Lao phổi hay ung thư phổi đều có thể bắt đầu bằng những cơn ho dai dẳng.

• Ho kéo dài liên tục trên 3 tuần không giảm.
• Ho ra máu hoặc đờm có lẫn tia máu tươi.
• Sốt cao, sụt cân không rõ nguyên nhân, đổ mồ hôi trộm (dấu hiệu nghi ngờ lao).
• Khó thở, thở khò khè, hoặc đau tức ngực dữ dội.

Mua và bảo quản nguyên liệu an toàn

Khi mua thảo dược hay mật ong, bạn nên chọn nguồn gốc rõ ràng. Mật ong nguyên chất cần bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp. Không nên để mật ong trong tủ lạnh vì sẽ làm mật bị kết tinh. Với các loại lá tươi như húng chanh, bạn có thể bọc kín và để ở ngăn mát tủ lạnh, dùng trong vài ngày. Rửa thật sạch trước khi dùng để tránh nhiễm vi khuẩn hoặc ký sinh trùng.

Hiện nay, nhiều nhà thuốc tư vấn về thảo dược và quản lý kho rất chặt chẽ. Họ áp dụng công nghệ vào quản lý hạn sử dụng của từng nguyên liệu. Nhiều nơi còn tìm các đơn vị làm website cho phòng khám nhà thuốc để giới thiệu kiến thức sức khoẻ tới người dùng. Việc này giúp minh bạch thông tin và mang lại sự an tâm cho người bệnh.

Đọc thêm:

• Uống ích mẫu bao lâu thì có kinh và khi nào phải đi khám
• Nghiên cứu dược liệu

Hỏi dược sĩ

Trẻ 6 tháng bị ho có cho ngậm mật ong được không?

Trẻ dưới 1 tuổi tuyệt đối không dùng mật ong. Hệ tiêu hoá của trẻ sơ sinh rất yếu. Trong mật ong có thể chứa bào tử Clostridium botulinum gây ngộ độc thần kinh nguy hiểm đến tính mạng trẻ.

Mình bị trào ngược dạ dày thì có dùng gừng trị ho được không?

Nếu bạn bị trào ngược dạ dày nhẹ, một lượng nhỏ gừng hãm trà có thể hỗ trợ tiêu hoá. Tuy nhiên, nếu viêm loét nặng, gừng có thể gây nóng rát và kích ứng dạ dày. Bạn nên ưu tiên điều trị tận gốc bệnh trào ngược.

Ho khan về đêm kéo dài 1 tháng nay, mình nên uống lá gì?

Ho khan về đêm kéo dài 1 tháng là dấu hiệu cần đi khám chuyên khoa hô hấp. Đây có thể là triệu chứng của hen suyễn hoặc dị ứng đường thở. Bạn không nên tự uống các loại lá nữa mà hãy đi gặp bác sĩ ngay.