Thiếu vitamin B3: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách bổ sung

Hàng ngày, mình đứng quầy ở nhà thuốc. Nhiều bạn đến hỏi về tình trạng viêm da dai dẳng. Có người bị tiêu chảy không rõ nguyên nhân. Có người lại chứng hay quên ngày càng nặng. Nhiều người không ngờ đây là dấu hiệu thiếu vitamin B3. Chất này còn gọi là niacin. Gần đây, mình gặp một bác khoảng 55 tuổi. Bác có thói quen uống rượu nhiều năm. Bác phàn nàn về mảng da đỏ thẫm ở cổ. Bác cũng bị rối loạn tiêu hoá. Bác đi khám nhiều nơi. Cuối cùng, bác sĩ kết luận cơ thể đã cạn kiệt vitamin B3. Chế độ ăn uống hiện nay khá đầy đủ. Nhưng một số trường hợp vẫn có nguy cơ cao thiếu hụt. Đây là dưỡng chất rất quan trọng. Ban biên tập Dược Liệu Việt sẽ cùng bạn tìm hiểu kỹ hơn. Chúng ta sẽ xem các biểu hiện cụ thể khi thiếu hụt. Đồng thời tìm hiểu cách bổ sung an toàn nhất.

Vitamin B3 (niacin) là gì và đóng vai trò gì?

Vitamin B3 là một vitamin thuộc nhóm B. Nó có khả năng tan trong nước. Khi đi vào cơ thể, nó được chuyển hoá thành coenzyme. Các chất này bao gồm NAD và NADP. Hơn 400 enzyme trong cơ thể phụ thuộc vào chúng. Chúng giúp thực hiện các phản ứng sinh hoá. Chất này thiết yếu trong việc chuyển hoá thức ăn. Nó biến tinh bột và chất đạm thành năng lượng. Nhờ đó tế bào mới hoạt động được. Ngoài ra, nó còn giúp duy trì hệ thần kinh trung ương. Nó bảo vệ làn da khoẻ mạnh.

Bên cạnh chức năng tạo năng lượng, niacin còn sửa chữa DNA. Nó hoạt động như một chất chống oxy hoá. Cơ thể không thể tự dự trữ niacin lâu dài. Nó tan trong nước nên phần dư thừa sẽ đào thải qua nước tiểu. Do đó, bạn cần phải cung cấp nó thường xuyên qua ăn uống. Nếu chế độ dinh dưỡng nghèo nàn, lượng dự trữ sẽ suy giảm. Bạn sẽ nhanh chóng gặp vấn đề sức khoẻ.

Dấu hiệu thiếu vitamin B3: Bệnh Pellagra 3D

Thiếu vitamin B3 nghiêm trọng sẽ dẫn đến bệnh pellagra. Bệnh này được nhận biết qua hội chứng 3D. Ba triệu chứng là Dermatitis, Diarrhea và Dementia. Dưới đây là chi tiết từng dấu hiệu để bạn dễ nhận biết.

1. Viêm da (Dermatitis)

Đây thường là biểu hiện xuất hiện sớm nhất. Làn da của bạn sẽ trở nên sần sùi. Da đỏ rát và bong tróc. Dấu hiệu này dễ thấy ở vùng da tiếp xúc ánh nắng. Ví dụ như mặt, cổ, mu bàn tay. Nhiều người lầm tưởng đây chỉ là vết cháy nắng. Điển hình nhất là vòng cổ Casal. Đó là dải phát ban đỏ sậm quanh cổ. Da có thể trở nên cứng và sẫm màu hơn bình thường.

2. Tiêu chảy (Diarrhea)

Sự thiếu hụt dưỡng chất này ảnh hưởng đến ống tiêu hoá. Rối loạn tiêu hoá kéo dài rất phổ biến. Bạn có thể bị đau bụng âm ỉ. Kèm theo đó là buồn nôn và chán ăn. Bạn bị tiêu chảy phân lỏng nhiều lần trong ngày. Việc tiêu chảy khiến cơ thể mất nước. Điện giải cũng bị hao hụt. Tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng trở nên tồi tệ hơn.

3. Sa sút trí tuệ (Dementia)

Hệ thần kinh sẽ bị tổn thương nghiêm trọng. Ban đầu, người bệnh thấy mệt mỏi vô cớ. Họ bị trầm cảm nhẹ, mất ngủ và hay quên. Về sau, họ có thể rơi vào trạng thái lú lẫn. Họ bị ảo giác và thay đổi tính cách hoàn toàn. Đây là dấu hiệu cảnh báo bệnh vào giai đoạn nguy hiểm.

Nếu không phát hiện kịp thời, bệnh có thể đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, ở mức độ nhẹ, triệu chứng mờ nhạt hơn. Bạn có thể chỉ thấy mệt mỏi kéo dài. Bạn bị viêm loét miệng hoặc ăn uống khó tiêu.

Ai dễ bị thiếu vitamin B3 trong cuộc sống hiện đại?

Thực phẩm chứa vitamin B3 rất phổ biến. Tuy vậy, một số nhóm người vẫn dễ bị thiếu hụt. Bạn nên đặc biệt lưu ý các trường hợp sau đây.

• Người nghiện rượu mãn tính: Cồn làm tổn thương niêm mạc ruột. Nó cản trở quá trình hấp thu vitamin B3. Nó cũng làm giảm chức năng của gan. Đây là nguyên nhân chính gây bệnh pellagra.
• Người mắc bệnh kém hấp thu đường ruột: Bệnh Crohn hoặc viêm loét đại tràng gây viêm nhiễm. Hội chứng ruột kích thích cũng có tác động tương tự. Ruột không lấy đủ dưỡng chất từ thức ăn. Cơ thể dần cạn kiệt vitamin.
• Chế độ ăn quá nghèo protein: Cơ thể có thể tự tổng hợp niacin từ tryptophan. Đây là axit amin có nhiều trong thịt cá. Nếu bạn ăn kiêng kham khổ, bạn rất dễ bị thiếu niacin. Bạn cần bổ sung thêm đạm.
• Người điều trị bằng thuốc tây dài ngày: Các thuốc như isoniazid dùng trị lao cản trở chuyển hoá niacin. Nó làm tăng nguy cơ thiếu hụt nếu dùng lâu dài.

Nguồn thức ăn và liều lượng bổ sung khuyến nghị

Theo bảng thông tin vi chất của ODS NIH, nhu cầu vitamin B3 rất cụ thể. Mức khuyến nghị mỗi ngày là 16mg đối với nam giới. Nữ giới trưởng thành cần khoảng 14mg mỗi ngày. Phụ nữ mang thai sẽ cần khoảng 18mg. Người đang cho con bú cần 17mg mỗi ngày. Trẻ em có mức nhu cầu từ 2 đến 12mg tuỳ độ tuổi.

Thực phẩm tự nhiên là nguồn cung cấp an toàn nhất. Các thức ăn giàu niacin bao gồm thịt ức gà và cá ngừ. Cá hồi, thịt bò nạc, gan động vật cũng rất tốt. Bạn có thể ăn đậu phộng, nấm và gạo lứt. Một phần ức gà 100g cung cấp hơn 10mg niacin. Mức này đã gần đủ nhu cầu một ngày. Nếu bạn ăn đa dạng, bạn không cần uống thêm viên bổ sung.

Tuy nhiên, bạn có thể phải uống bổ sung nếu bác sĩ chỉ định. Khi dùng thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, bạn nên uống sau bữa ăn. Điều này giúp giảm thiểu sự kích ứng đối với dạ dày. Dưỡng chất cũng được hấp thu tốt hơn. Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Bạn cần kết hợp chế độ ăn uống lành mạnh mỗi ngày.

Tương tác vitamin B3 và các khoáng chất khác

Trong cơ thể con người, các vitamin không hoạt động đơn độc. Chúng luôn có sự phối hợp và tương tác lẫn nhau. Niacin cần sự có mặt của vitamin B2. Vitamin B6 cũng rất quan trọng trong quá trình tổng hợp. Chúng giúp tạo niacin từ axit amin tryptophan. Nếu thiếu B2 hoặc B6, nguy cơ thiếu niacin sẽ tăng lên đáng kể. Sắt cũng là một yếu tố hỗ trợ hiệu quả.

Sự cân bằng vi chất là chìa khoá cho sức khoẻ. Việc chỉ bổ sung một loại liều cao có thể phá vỡ cân bằng. Chuyên gia dinh dưỡng khuyên dùng bữa ăn đa dạng thực phẩm. Nếu dùng viên uống tổng hợp, chúng đã có tỷ lệ cân đối. Nó giúp cơ thể hấp thu đồng đều mà không gây tác dụng phụ.

Kẽm cũng đóng vai trò hỗ trợ trao đổi chất. Hàm lượng kẽm bình thường giúp cơ thể sử dụng niacin tối ưu. Bạn có thể tìm thấy kẽm trong hải sản có vỏ. Thịt đỏ và các loại hạt cũng chứa nhiều kẽm. Kết hợp linh hoạt sẽ giúp bạn khỏe mạnh hơn.

Ai không nên dùng và các tác dụng phụ cần biết

Bạn tuyệt đối không tự dùng liều cao vitamin B3 để điều trị mỡ máu. Hãy hỏi bác sĩ. Liều cao kéo dài có thể gây ngộ độc gan rất nặng.

Không phải ai cũng có thể dùng vitamin B3 tuỳ ý. Những người mắc bệnh gan mãn tính không nên uống liều cao. Viêm loét dạ dày tá tràng tiến triển cũng là chống chỉ định. Bệnh gút cũng có thể nặng hơn do axit uric tăng. Viên bổ sung có thể làm vết loét dạ dày chảy máu trầm trọng. Phụ nữ mang thai chỉ nên dùng liều sinh lý bình thường.

Một tác dụng phụ rất thường gặp là tình trạng đỏ bừng mặt (niacin flush). Lúc này, các mạch máu dưới da giãn nở nhanh chóng. Điều này gây cảm giác đỏ rực và ngứa rát ở mặt. Mặc dù vô hại và sẽ tự thuyên giảm sau 30 phút, nhiều người vẫn hoảng sợ. Hãy báo ngay cho nhân viên y tế nếu thấy bất thường nhé.

Khi nào phải đi khám y tế?

• Da viêm đỏ rực và sưng tấy nhiều ở vùng tiếp xúc ánh sáng.
• Tiêu chảy kéo dài hơn 2 ngày gây mất nước trầm trọng.
• Có dấu hiệu lú lẫn hoặc rối loạn giấc ngủ rất nặng.
• Bị phát ban toàn thân kèm theo khó thở hoặc sưng nề mặt.

Lưu ý khi mua sản phẩm chăm sóc sức khoẻ

Khi mua viên bổ sung, bạn nên chọn nhà thuốc uy tín. Họ có quy trình quản lý hạn sử dụng bằng phần mềm. Việc thiết kế hệ thống và website thường do MONA Media thực hiện. Các nền tảng này giúp chất lượng thuốc luôn được kiểm soát. Hãy kiểm tra kỹ nhãn mác trước khi mua hàng.

Hy vọng qua bài viết, bạn đã hiểu thêm về niacin. Nó giúp phòng ngừa tình trạng thiếu vitamin B3 rất tốt. Nếu bạn còn bất kỳ thắc mắc nào khác, hãy tìm hiểu thêm nhé. Bạn có thể đọc thông tin về dinh dưỡng và vitamin ngay trên trang của chúng mình.

Đọc thêm:

• Kẽm gluconate: liều dùng, cách uống và tác dụng phụ
• Nghiên cứu dược liệu

Hỏi dược sĩ

1. Mình uống vitamin B3 bị đỏ mặt thì có nên dừng không?

Đỏ bừng mặt xảy ra do giãn nở mạch máu ngoại vi. Nếu bạn chỉ bị nhẹ và tự hết, bạn vẫn có thể dùng tiếp. Nếu thấy nóng rát khó chịu, hãy ngưng dùng và báo bác sĩ. Bạn có thể chia nhỏ liều hoặc uống kèm bữa ăn nhẹ.

2. Ăn chay trường có dễ thiếu vitamin B3 không?

Nguồn niacin sinh học cao thường có nhiều trong thịt cá. Tuy nhiên, người ăn chay vẫn có thể bổ sung đủ dưỡng chất. Bạn nên ăn nhiều hạt như đậu phộng và hạnh nhân. Nấm tươi và ngũ cốc nguyên cám cũng rất tốt. Nếu bạn thiết kế thực đơn đủ chất, bạn sẽ không bị thiếu.

3. Uống vitamin B3 cùng thuốc tây có sao không?

Việc này cần hết sức thận trọng và hỏi ý kiến chuyên gia. Vitamin B3 liều cao làm tăng tác dụng của thuốc hạ huyết áp. Nó gây nguy cơ tụt huyết áp quá mức nguy hiểm. Dùng chung với thuốc mỡ máu statin làm tăng tổn thương cơ. Bạn nên báo với bác sĩ mọi thuốc đang dùng. Bạn có thể tìm hiểu thêm trên trang PubMed để nắm rõ.