Dược Thái Minh

Tư vấn ngay: 1800 1032 (Miễn cước)

0

Giỏ hàng

Giỏ hàng của bạn đang trống

Cây Chỉ Thiên là cây gì? Đặc điểm, Hình ảnh, chữa bệnh gì?

Thẩm định bởi:

Tiến sĩ Phạm Hà Thanh Tùng

Chuyên khoa: Đa khoa, dược liệu, dược cổ truyền

Cây chỉ thiên hay còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như co tát nai, cây thổi lửa, cỏ lưỡi mèo, cỏ lưỡi chó,... và là một loại thảo mộc quen thuộc trong y học cổ truyền Việt Nam. Loài cây này mọc hoang ở nhiều nơi, từ vùng núi cao đến đồng bằng, ven biển, đặc biệt rất dễ trồng và mang đến nhiều công dụng hữu ích cho sức khỏe. Để  nắm rõ hơn về hiệu quả của cây thuốc này, hãy theo dõi ngay bài viết dưới đây nhé.

I. Tìm hiểu về cây chỉ thiên

Cây chỉ thiên có tên khoa học là Elephantopus scaber L., thuộc họ Cúc (Asteraceae). Nếu không quan sát kỹ, nhiều người sẽ nhầm lẫn với cây chỉ thiên dại ( Tên khoa học: Elephantopus spicatus Aubl), do cùng họ nên bề ngoài sẽ giống nhau. Tuy nhiên khác nhau ở hình dạng lá hẹp hơn và cụm hoa ở dạng bông.

1.1 Đặc điểm hình thái

Cây thổi lửa thuộc loại cây nhỏ, thân thảo, cao khoảng từ 20cm đến 60cm. Thân cây hình trụ, cứng, trên bề mặt có lớp lông thô. Khi bắt đầu ra hoa, thân cây sẽ phân thành nhiều nhánh hơn. Lá cây mọc từ gốc hình mác nhọn, xếp thành từng vòng màu xanh đậm, mặt trên nhẵn bóng, mặt dưới có lông mềm và đều có lông trắng. Mép lá có răng cưa nhỏ, gân lá nổi rõ.

Hình ảnh cây chỉ thiên

Cụm hoa mọc thành hình xim hoặc ngù, chứa nhiều đầu già. Mỗi đầu hoa chứa 4 bông hoa màu tím hồng, tràng hoa hình ống với 5 thùy. Mào lông có 5 - 6 sợi và bao phấn hình tai. Quả hình thoi và có 10 cạnh lồi, thường đậu quả từ tháng 1 đến tháng 8.

1.2 Phân bố

Cây chỉ thiên là cây ưa sáng và khả năng chịu hạn tốt nên thường mọc thành đám hoặc xen kẽ vào các loại cỏ khác. Do đó, chúng ta sẽ dễ dàng tìm thấy loài cây này ở các vùng đồi, ruộng nương và bãi hoang. Đặc biệt ở vùng có khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Cây đâm chồi nảy lộc từ mùa Xuân và phát triển mạnh mẽ trong mùa mưa ẩm. Sau khi kết quả, cây chỉ thiên sẽ lụi vào giữa mùa thu. Tuy nhiên, đôi khi cây sẽ mọc trên đất ẩm và phần gốc có thể tồn tại qua mùa Đông để mọc lại mùa Xuân năm sau.

1.3 Thu hái và chế biến

Cây được thu hoạch quanh năm, nhất là vào thời điểm hoa đang nở và phơi khô. Sau khi chế biến có thể dùng tươi hoặc khô đều được.

1.4 Bộ phận sử dụng

Toàn bộ cây chỉ thiên đều được sử dụng làm thuốc.

1.5 Thành phần hóa học

Dược liệu này chứa nhiều thành phần hợp chất đặc biệt như elephantopin, elephantine, deoxyelephantopin, 11 - 13 dihydro deoxyelephantopin, epifriedelinol,...Đài hoa chứa luteolin - 7 - glucosid. Đáng chú ý, elephantin với liều lượng 100mg/kg có khả năng gây ức chế tế bào sarcom 256 trên chuột cống. Còn deoxyelephantopin với liều 2,5mg/kg có hiệu quả trong việc ức chế tế bào u báng trên chuột cống trắng.

>> Xem thêm: Mộc Nhĩ và 5+ lợi ích vượt trội đến sức khỏe đừng xem thường!

II. Cây chỉ thiên có tác dụng gì?

Theo Y học cổ truyền, chỉ thiên có vị đắng, tính mát, quy vào 2 kinh tỳ và phế. Đem đến tác dụng chữa trị viêm xoang, sốt cao, chảy máu cam, ho ra máu, viêm gan do virus, khí hư bạch đới, mụn nhọt lở ngứa,...Bên cạnh đó, theo y học cổ Ấn Độ, nước sắc từ lá và rễ chỉ thiên có công dụng giảm đau, điều trị tiêu chảy, kiết lỵ và đau dạ dày. Ngoài ra, y học cổ từ Nepal còn dùng rễ để trị cảm lạnh và ho. 

Chỉ thiên có tác dụng trị viêm xoang

Đối với y học hiện đại, các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu kỹ về dược liệu này và cho ra một số kết quả sau:

2.1 Tác dụng hỗ trợ chống ung thư

Theo một báo cáo nghiên cứu trong năm 2010 đến từ Huang và cộng sự, đã kết luận deoxyelephantopin -  chiết xuất từ cây chỉ thiên có tác dụng ức chế đáng kể sự phát triển và hình thành của vi khuẩn lạc, tăng sinh tế bào, di truyền và xâm lấn của khối u. Điều trị trước bằng deoxyelephantopin có hiệu quả hơn so với paclitaxel trong quá trình ức chế sự phát triển của khối u và di căn phổi ở các tế bào, kéo dài thời gian sống trung bình ở chuột.

Một nghiên cứu vào năm 2020 của Bai và cộng sự khi phân lập scabertopinolide G từ cây chỉ thiên, đã cho ra kết quả đáng kinh ngạc. Đó là có thể gây tế bào ung thư thông qua cảm ứng quá trình apoptosis trên 3 dòng tế bào ung thư là HepG2, Hep3B và MCF - 7.

2.2 Tác dụng chống viêm

Trong năm 2024, Wang và cộng sự đã nghiên cứu về cây chỉ thiên và cho thấy khi sử dụng liều thấp polysaccharide được phân lập từ loài cây này có thể làm giảm nồng độ của cytokine và lipopolysaccharide, từ đó giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, giảm đáng kể nồng độ axit glutamic và axit valetic trên chuột bị stress.

Năm 2017, Chan và cộng sự đã đánh giá tác dụng chống viêm của cây chỉ thiên, đã thấy rằng hợp chất ethyl acetate phân lập từ lá chỉ thiên có hoạt tính chống oxy hóa, giảm đáng kể sản xuất iNOS, NO, PGE 2 trên mô hình invivo.

2.3 Tác dụng chống tình trạng hen suyễn

Năm 2012, có một bài báo nghiên cứu kết luận rằng, chiết xuất ethanol từ lá chỉ thiên có chứa steroid, saponin, flavonoid và hợp chất phenolic khác giảm tình trạng co thắt phế quản do acetylcholine, histamin và thoái hóa tế bào mas. Từ đó giảm co thắt do histamin gây ra trên khí quản chuột.

2.4 Tác dụng đối với bệnh đái tháo đường

Một nghiên cứu vào năm 2009 có chứng minh về hợp chất axeton từ cây chỉ thiên có khả năng làm giảm lượng đường trong máu bằng cách giảm mức đường huyết cao và phục hồi nồng độ insulin ở chuột mắc đái tháo đường do streptozotocin gây nên.

2.5 Bài thuốc từ cây chỉ thiên

Dưới đây là một số bài thuốc quý từ dược liệu trên, được thấy thuốc thường xuyên sử dụng:

Những bài thuốc phổ biến từ dược liệu chỉ thiên

  • Bài thuốc dùng cây chỉ thiên trị viêm xoang

Dùng 10g chỉ thiên khô, 2g núc nác và 10g hạt núc nác đem đi rửa sạch, để ráo nước. Sau đó sắc với 1 lít nước lọc trong thời gian 15 phút đến khi còn ⅔ thể tích thì tắt bếp. Để nguội và chia thành nhiều buổi uống trong ngày.

  • Bài thuốc chữa phong nhiệt

Dùng 40g lá cối xay, 40g chỉ thiên, 3 lát gừng, 20g bạc hà và 20g cam thảo đất. Đem tất cả đi sắc lấy nước uống. Bài thuốc này sẽ giúp người bệnh giảm các triệu chứng như đau đầu, sốt cao, hơi sợ gió, tự ra mồ hôi, mạch nhanh và rêu lưỡi vàng mỏng.

  • Bài thuốc chữa ho

Dùng chỉ thiên, cải trời, cam thảo, lá bưởi, rễ tranh, đậu xanh, cây ớt, mỗi vị một nắm tay nhỏ. Kết hợp cùng 1 cây húng, vỏ quýt, quả chanh và 3 lát gừng. Đem hỗ trợ đi sắc với nước uống, dùng nóng 2 lần trong ngày. Mỗi lần cách nhau 6 tiếng.

  • Bài thuốc chữa viêm họng, viêm amidan cấp

Dùng 50g dược liệu chỉ thiên tươi đem sắc với nước uống trong ngày. Bài thuốc này nếu sử dụng trong 3 ngày liên tục sẽ đạt hiệu quả cao.

  • Bài thuốc chữa hen suyễn

Dùng 100g lá chỉ thiên, 100g cà độc dược, 50g ngải cứu, 50g diêm tiêu và 30g bông tranh. Đem dược liệu đi phơi khô rồi giã nát, trộn chung với nhau sau đó dùng giấy bản cuộn thành điều, đem sấy khô tiếp.

III. Những lưu ý cần nhớ khi sử dụng dược liệu chỉ thiên

Bên cạnh những tác dụng của cây chỉ thiên được nêu ra ở trên, dược liệu này còn có một số tác dụng phụ và chống chỉ định khác như:

  • Thận trọng khi sử dụng với các đối tượng sau: Người nhẹ cân, sức khỏe yếu, suy nhược cơ thể, đang điều trị thuốc Tây, phụ nữ có thai và đang cho con bú, người mắc bệnh huyết áp, rối loạn tiêu hóa.
  • Hoạt chất có trong dược liệu tự nhiên nên sẽ có hiệu quả chậm hơn so với thuốc tây, do đó người bệnh cần sử dụng đúng thời gian và liều lượng.
  • Để đảm bảo an toàn trong quá trình sử dụng và ngăn chặn những tiềm ẩn nguy cơ, người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Trên đây là tổng hợp một số thông tin về đặc điểm và tác dụng của cây chỉ thiên nhằm giúp người đọc hiểu rõ hơn về dược liệu. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn và phát huy hết hiệu quả, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc trước khi sử dụng. Nếu thấy bài viết hữu ích, hãy chia sẻ ngay với bạn bè và người thân của mình.

||Tham khảo bài viết khác:

 
Cập nhật lúc: 2024/05/23

Thông tin trên website duocthaiminh.vn chỉ mang tính chất tra cứu, tham khảo. Quý khách vui lòng không tự ý áp dụng mà không có chỉ định của bác sĩ. Dược phẩm Thái Minh sẽ không chịu trách nhiệm cho những trường hợp tự ý sử dụng thông tin này.