Dược Thái Minh

Tư vấn ngay: 1800 1032 (Miễn cước)

0

Giỏ hàng

Giỏ hàng của bạn đang trống

Cây sòi: Đặc điểm, công dụng và cách dùng hiệu quả

Thẩm định bởi:

Dược sĩ Nguyễn Mạnh Chiến

Chuyên khoa: Dược lâm sàng

Cây sòi phân bố trên khắp lãnh thổ Việt Nam, được sử dụng trong y học từ lâu với nhiều công dụng cho sức khỏe. Tuy nhiên, nếu dùng không đúng cách và đúng liều lượng có thể gây ra những tác dụng phụ không mong muốn.

Chính vì vậy, hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn về loài cây này qua bài viết dưới đây. 

Giới thiệu chung về cây sòi

Cây sòi có tên khoa học là Sapium sebiferum (L.) Roxb, thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae). Cây này còn được biết đến với các tên gọi khác như Sòi xanh, Ô cửu, Ô thụ quả, Ô du, Thác tử thụ hoặc Cửu tử thụ.

Đặc điểm tự nhiên

Cây sòi thường có chiều cao từ 4 đến 6 mét, nhưng cũng có thể cao hơn trong điều kiện lý tưởng. Nó có thể mọc dạng cây nhỏ hoặc cây bụi, phụ thuộc vào điều kiện môi trường và việc canh tác. Rễ phát triển mạnh mẽ và có khả năng thích ứng với nhiều loại đất khác nhau

Lá của cây sòi thường mọc đối và có hình dạng tròn hoặc trái tim. Chúng có độ dày và có rìa lồi, mặt trên màu xanh sáng và mặt dưới màu xanh đậm, dài từ 3-7cm. Hoa màu trắng hoặc vàng, mọc ở nách lá hoặc đầu cành.

Quả của cây sòi là đặc điểm nổi bật nhất. Chúng là những quả hình cầu nhỏ màu xanh lúc non và chuyển sang màu đỏ hoặc nâu khi chín. Quả của cây sòi chứa một lượng lớn dầu chủ yếu được sử dụng trong sản xuất biodiesel. Thời kỳ ra hoa vào tháng 3-4, thời kỳ đậu quả là tháng 10-12.

Hình ảnh cây sòi trong tự nhiên

Hình ảnh cây sòi trong tự nhiên

Thành phần hóa học

Cây sòi chứa nhiều hợp chất hóa học, trong đó có một số thành phần quan trọng như:

  • Saponin: Là một loại hợp chất có tính chất bọt và làm sạch, được tìm thấy chủ yếu trong hạt của cây sòi. Saponin có thể được sử dụng trong nhiều ứng dụng, từ sản xuất xà phòng đến sản xuất thuốc trừ sâu tự nhiên.
  • Alkaloid: Một số loại cây sòi có thể chứa một lượng nhỏ các alkaloid, mặc dù không phải tất cả các loài đều có. 
  • Tannin: Là một loại hợp chất có khả năng kết tủa protein và có tác dụng chống oxy hóa. Tannin có thể được sử dụng trong công nghiệp chế biến da thuộc và trong y học dân gian.
  • Flavonoid và phenolic compounds: Là nhóm hợp chất chống oxy hóa mạnh mẽ, được tìm thấy trong lá, quả và cành của cây sòi. Chúng có thể có nhiều tác dụng kháng vi khuẩn và kháng vi rút.
  • Protein và carbohydrate: Cây sòi cũng chứa một lượng nhất định các protein và carbohydrate, đóng vai trò quan trọng trong dinh dưỡng của cây và cũng có thể có ích cho con người và động vật khi sử dụng đúng cách.

Phân bố và thu hái

Cây sòi được tìm thấy ở các khu vực ẩm ướt và có đất phù sa, thường mọc ở các khu vực ven sông, bờ hồ và bãi lầy. Phạm vi phân bố tự nhiên của cây sòi chủ yếu tập trung ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, như châu Á đặc biệt là ở Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, và Ấn Độ. Ở nước ta thì nó mọc hoang ở khắp mọi nơi.

Việc thu hái cây sòi thường tập trung vào việc thu hoạch quả, bởi vì quả của cây sòi chứa một lượng lớn dầu và được sử dụng trong sản xuất biodiesel. Thời điểm thu hoạch thường diễn ra vào mùa thu hoặc đầu mùa đông khi quả đã chín đỏ. Quá trình thu hoạch thường bao gồm cắt bỏ toàn bộ cành hoặc thu thập quả từ cây, sau đó thực hiện quá trình lấy dầu từ quả thông qua các phương pháp chiết xuất hoặc ép nhiệt. Vỏ rễ và vỏ cây thì được thu hái quanh năm, thái nhỏ và phơi khô. Lá thường được dùng tươi.

Cây sòi được thu hái quanh năm

Cây sòi được thu hái quanh năm

Tác dụng của cây sòi

Theo y học cổ truyền 

Cây sòi có vị đắng, tính ấm, có độc, với các tác dụng như sát trùng, giải độc, lợi tiểu, nhuận phế, thông phế, loại nước tích tụ trong cơ thể.

Theo y học hiện đại

Cây sòi theo nghiên cứu có một số tiềm năng tác dụng trong y học như sau:

  • Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng các hợp chất có trong cây sòi, như flavonoid và phenolic compounds, có khả năng kháng vi khuẩn và vi rút. Điều này có thể làm nền tảng cho việc sử dụng cây sòi trong điều trị các bệnh nhiễm trùng.
  • Các hợp chất trong cây sòi có thể có tác dụng chống viêm, giúp giảm triệu chứng viêm và đau.
  • Cây sòi có khả năng hấp thụ các chất ô nhiễm từ môi trường, như kim loại nặng, và có thể được sử dụng trong quá trình phytoremediation để làm sạch đất đai và nước.
  • Các hợp chất chống oxy hóa trong cây sòi có thể giúp ngăn chặn tổn thương tế bào do stress oxy hóa và có tiềm năng trong việc phòng ngừa một số bệnh liên quan đến tuổi già và các bệnh mãn tính.

Cây Sòi có rất nhiều tác dụng trong việc điều trị bệnh

Cây Sòi có rất nhiều tác dụng trong việc điều trị bệnh

Cách dùng và liều dùng cây sòi

Để đảm bảo an toàn và hiệu quả, bạn cần tuân thủ cách dùng cây sòi như sau:

Cách dùng

Với rễ cây sòi, tước bỏ phần lớp vỏ đen bên ngoài cùng phần lõi, chỉ lấy lớp vỏ lụa bên trong, phơi khô sau đó tán nhỏ dùng dần hoặc dùng tươi đều được. Thân và lá có thể dùng tươi để sắc uống hoặc ngâm rửa. Lá giã nát, đắp ngoài vết thương hoặc vệ sinh vùng da bị bệnh.

Liều dùng

  • Người lớn: 10-12g mỗi ngày với dạng bột. Tối đa dùng 50-60g.
  • Trẻ em: 5-10 g mỗi ngày, tối đa 20-25g cho các trường hợp nghiêm trọng.
  • Dùng ngoài không kể liều lượng, tùy theo khu vực bệnh, đơn thuốc và nhu cầu sử dụng.

Thông thường chỉ sau 7-10 ngày sử dụng là bạn đã có thể cảm nhận được hiệu quả.

Bài thuốc kinh nghiệm từ cây sòi

Cây sòi được sử dụng nhiều trong các bài thuốc dân gian để hỗ trợ điều trị một số căn bệnh sau:

Điều trị mụn nhọt, mẩn ngứa, chảy nước vàng

Nguyên liệu: 100g Dầu hạt sòi, 50g Hồng đơn, 100g nước. 

Cách làm: Đun dầu và nước đến khi nóng thì cho hồng vào, đảo đều rồi đun sôi. Tiếp tục thêm nước và đun cho đến khi hồng chuyển màu. Dùng thuốc mỡ này bôi lên mụn trứng cá, mạch lươn.

Điều trị não úng thủy, chướng bụng, ăn uống thiếu chất

Nguyên liệu: Tán nhỏ vỏ rễ cây sòi, lưu ý chỉ lấy vỏ lụa. 

Cách làm: Dùng nước vo gạo để vo thành những viên tròn cỡ hạt đậu xanh. Uống 10 - 20 gam thuốc trên mỗi ngày.

Cây sòi được sử dụng trong nhiều bài thuốc dân gian

Cây sòi được sử dụng trong nhiều bài thuốc dân gian

Phù, cổ trướng, táo bón, giữ nước hoặc no lâu, không ăn được

Nguyên liệu: 12g mỗi thứ bao gồm Màng rễ Sòi (lớp trắng ở trong), hạt Cau, Mộc thông.

Cách làm: Đem tất cả nguyên liệu đi rửa sạch, để ráo nước. Sau đó sắc uống hàng ngày.

Xử lý rắn cắn 

Lá hoặc rễ tươi giã nát lấy nước uống, bã đắp trực tiếp lên vết thương để chữa rắn cắn.

Điều trị táo bón

Sử dụng dầu hạt sòi trắng cùng 1 muỗng canh và uống trong ngày.

>> Xem thêm: 8 cây thuốc nam trị táo bón hiệu quả từ kinh nghiệm dân gian

Chữa bệnh sán máng

Sắc trực tiếp 8-30g lá sòi rồi uống. Sử dụng trong vòng 20 - 30 ngày để cảm nhận hiệu quả.

Lưu ý khi sử dụng cây sòi

Khi sử dụng cây sòi, có một số lưu ý quan trọng cần ghi nhớ để đảm bảo an toàn và hiệu quả:

  • Lá, hạt và nhựa của cây sòi đều chứa độc tố. Tiếp xúc hoặc tiêu thụ có thể gây kích ứng da, niêm mạc, và có thể dẫn đến ngộ độc nghiêm trọng nếu nuốt phải.
  • Luôn sử dụng găng tay và thiết bị bảo hộ khi xử lý các bộ phận của cây sòi để tránh tiếp xúc trực tiếp với nhựa cây.
  • Các bài thuốc từ cây sòi cần tuân thủ đúng liều lượng và cách chế biến để giảm thiểu rủi ro.
  • Sòi có tính lợi tiểu và làm sạch mạnh nên những người gầy yếu không nên ăn.

Để đảm bảo an toàn và hiệu quả nhất, trước khi sử dụng bất kỳ loại dược liệu nào, kể cả cây sòi, hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia trước khi sử dụng. Không tự ý sử dụng bởi có thể gây tác dụng phụ hoặc nguy cơ ngộ độc khá cao.

Xem thêm:

Cập nhật lúc: 2024/06/01

Thông tin trên website duocthaiminh.vn chỉ mang tính chất tra cứu, tham khảo. Quý khách vui lòng không tự ý áp dụng mà không có chỉ định của bác sĩ. Dược phẩm Thái Minh sẽ không chịu trách nhiệm cho những trường hợp tự ý sử dụng thông tin này.