Tư vấn ngay: 1800 1032 (Miễn cước)
Giỏ hàng
Cây xạ can được sử dụng rộng rãi như là một dược liệu quý trong các bài thuốc dân gian Việt Nam với công dụng chữa các bệnh về hô hấp như viêm họng, viêm amidan, ho nhiều đờm, khàn tiếng, hạ sốt, tắc tia sữa, bao gồm cả chữa ung thư. Cùng tìm hiểu vị thuốc xạ can qua bài viết dưới đây nhé.
Cây xạ can có tên khoa học là Belamcanda chinensis Lem, thuộc họ Lay Ơn (Iridaceae). Cây này còn được gọi bằng nhiều tên khác nhau như: cây rẻ quạt, biển trúc, ô phiến, hoàng viễn, thảo khương, dạ can, phược dực, lãnh thủy đơn, khai hầu tiễn, tử hoa hương, dã huyên thảo, ngọc yến, điểu bồ... Đây là một loại cây có nhiều tên gọi khác nhau trong các vùng và văn hóa khác nhau.
Cây xạ can là loại cây thân thảo, sống lâu năm, mọc thẳng đứng từ gốc đất, thường cao từ 60-90cm, có thể lên tới hơn 1m. Thân cây phân thành nhiều nhánh. Lá mọc so le, dạng lông chim, dài khoảng 15-30cm, rộng 15-20mm, có gân nổi rõ. Lá thường có màu xanh đậm, hình dạng hẹp, dài và nhọn ở hai đầu. Toàn bộ lá xếp thành một mặt phẳng và xoè ra như cái quạt.
Hình ảnh cây xạ can trong tự nhiên
Hoa nở vào mùa hè đến đầu thu, có cuống. Cây xạ can có hoa đẹp, 6 cánh hoa màu vàng cam tạo thành hình sao, có vệt đỏ ở phần gốc của cánh hoa. Hoa nở kéo dài trong một khoảng thời gian, tạo thành một dải hoa dọc theo cành.
Quả của cây xạ can là quả nang, chứa các hạt màu đen khi chín. Có 3 van, dài 23-25mm, hình cầu với đường kính 5mm. Rễ cây xạ can thường phát triển mạnh mẽ và sâu vào lòng đất, giúp cây chịu đựng được điều kiện khí hậu và thời tiết khắc nghiệt.
Cây xạ can có nguồn gốc từ Trung Quốc, được trồng và thu hái rộng rãi ở nhiều khu vực khác trên thế giới. Thường được tìm thấy ở khu vực núi đồng bằng và đồi núi ẩm ướt của Trung Quốc. Phân bố chủ yếu ở vùng Đông Bắc Á bao gồm Trung Quốc và các nước như Nhật Bản, Philippine, Ấn Độ, Triều Tiên, trong đó có Việt Nam.
Cây xạ can thường được trồng làm cây cảnh hoặc cây lấy hoa. Nó được trồng trong vườn hoa, khu vườn cảnh quan, hoặc thậm chí là trong chậu để trang trí. Cây này thường được thu hái để sử dụng hoa làm hoa cắt cành hoặc để làm hoa trang trí. Quả của cây cũng có thể được sử dụng nhưng ít phổ biến hơn.
Hoa xạ can đẹp, được dùng như loại cây trang trí
Về dược học, thì phần được sử dụng nhiều là thân rễ (thường gọi là củ) để làm thuốc, loại bỏ rễ con và bụi bẩn, rửa sạch bằng cách ngâm trong nước 2 - 3 giờ, ủ mềm, sau đó thái lát nhỏ đem phơi hoặc sấy khô để dùng dần. Xạ can được thu hoạch vào đầu mùa xuân, khi cây mới nảy mầm hoặc cuối thu, khi lá khô héo. Bạn có thể chế biến theo hai cách là dùng tươi hoặc xạ can khô.
Cây xạ can chứa nhiều thành phần hoá học có giá trị. Dưới đây là một số thành phần chính:
Cây xạ can được cho là có nhiều tác dụng có lợi cho sức khỏe, trong đó bao gồm:
Theo Đông y, xạ can có tính hàn, vị đắng, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tán huyết, lợi niệu, tiêu nhũng, sát trùng.
Ngoài ra, đây còn được biết đến như một vị thuốc quý trong việc điều trị các bệnh như viêm họng, viêm amidan, ho đờm, khản tiếng, sốt, tắc tia sữa, đau bụng kinh.
Cây xạ can chứa các hợp chất chống oxy hóa như flavonoids, iridoid glycosides và triterpenoids, giúp ngăn chặn sự tổn thương của tế bào do các gốc tự do, ức chế nhiều loại nấm da, chống virus hô hấp.
Các hợp chất này có thể giúp ngăn chặn việc tổn thương DNA, protein và lipid trong tế bào, từ đó bảo vệ tế bào khỏi các tác động có hại của môi trường và quá trình lão hóa.
Thân rễ xạ can khô dùng làm thuốc với nhiều công dụng
>> Xem thêm: “MÁCH BẠN” 9+ cây thuốc trị nấm da đầu an toàn ngay tại nhà
Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng các thành phần trong cây xạ can có khả năng làm giảm viêm và ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn.
Các hợp chất kháng viêm trong cây xạ can có thể làm giảm sản xuất của các chất gây viêm như cytokines và prostaglandins. Mang đến tác dụng điều trị các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp như đau họng và viêm amidan.
Các hợp chất trong cây có thể ức chế sự phát triển của tế bào ung thư bằng cách ức chế quá trình phân chia tế bào, kích thích tử vong tế bào ung thư, hoặc ngăn chặn sự hình thành các mạng mạch máu mới cung cấp dưỡng chất cho khối u. Trong đó, axit betulinic cho thấy hoạt tính chống ung thư đáng kể nhất.
Liều lượng và cách sử dụng chính xác của cây xạ can để điều trị các bệnh lý cụ thể, cần phải có sự tư vấn từ chuyên gia y tế hoặc thầy thuốc có kinh nghiệm. Liều dùng có thể thay đổi tùy thuộc vào trạng thái sức khỏe của cá nhân, trọng lượng cơ thể, tuổi tác và mục đích sử dụng.
Cây xạ can thường được sử dụng dưới dạng thảo dược, có thể là lá, rễ, hoa hoặc cả cây. Có thể sử dụng cây xạ can để làm nước uống, chiết xuất, hoặc sắc ký, viên ngậm, viên uống. Liều dùng của xạ can dao động từ 3 - 6g dưới dạng thuốc sắc hoặc 10 - 20g rễ tươi giã.
Xạ can được áp dụng trong nhiều bài thuốc dân gian
Hiểu đơn giản là chữa ho mà khí bị nghịch lên, trong họng có nước khò khè như gà kêu.Bài thuốc này có tên là Xạ can Ma hoàng thang nằm trong cuốn Kim Quỹ Yếu Lược của Trương Trọng Cảnh.
Viên uống Heviho, Siro Heviho có thành phần là Cao Xạ Can (Belamcanda chinensis extract).
Có thể bạn quan tâm
Khi sử dụng cây xạ can hoặc bất kỳ loại thảo dược nào khác, có một số lưu ý quan trọng cần nhớ để đảm bảo an toàn và hiệu quả:
Lưu ý khi dùng cây xạ can để đảm bảo an toàn
Tóm lại, trước khi bắt đầu sử dụng cây xạ can hoặc bất kỳ loại thảo dược nào khác, bạn nên thảo luận với bác sĩ để nhận tư vấn về tình trạng sức khoẻ cụ thể, vì không phải ai cũng có thể sử dụng vị thuốc Xạ can.
||Tham khảo bài viết khác: