Mất ngủ kéo dài có cần đi khám không? Dấu hiệu nhận biết

Đêm nào cũng trằn trọc đến hai, ba giờ sáng rồi sáng ra đầu nặng như đeo chì. Nhiều người tự nhủ vài hôm nữa sẽ ổn. Nhưng vài hôm đó kéo dài bao lâu thì mới nên đi khám? Ở quầy thuốc, chúng tôi nghe câu hỏi mất ngủ kéo dài có cần đi khám không gần như mỗi tuần, nên mình muốn trả lời thẳng ngay từ đầu. Nếu tình trạng này kéo dài trên 3 tuần liên tục, hoặc đã ảnh hưởng rõ đến công việc và sức khỏe, bạn nên đi khám. Dưới mốc đó, bạn vẫn có thể theo dõi và cải thiện ngay tại nhà, nhưng đừng để kéo dài vô thời hạn.

Đội ngũ bên mình làm việc với rất nhiều người đứng quầy thuốc lẫn người nhà bệnh nhân. Phần dưới đây là cách chúng tôi thường tư vấn cho họ, kèm lý do để bạn tự đánh giá tình hình của mình.

Mất ngủ vài đêm khác gì mất ngủ kéo dài

Mất ngủ theo tình huống thường có nguyên nhân rất rõ. Có thể là deadline dồn dập, một cuộc cãi vã trong nhà, hoặc lệch múi giờ sau chuyến bay dài. Loại này thường tự hết khi nguyên nhân qua đi. Cơ thể có khả năng tự điều chỉnh khá tốt, nên bạn chưa cần lo quá sớm.

Mất ngủ dai dẳng thì khác hẳn. Bạn vẫn khó vào giấc dù chuyện làm bạn căng thẳng đã qua. Hoặc bạn ngủ được nhưng cứ tỉnh giữa đêm rồi nằm nhìn trần nhà. Điều đáng lo nhất là ban ngày bạn bắt đầu chịu hậu quả: buồn ngủ, cáu gắt, hay quên, đọc một trang tài liệu phải đọc lại ba lần. Ngủ đủ giấc không chỉ là số giờ nằm trên giường. Quan trọng hơn là chất lượng giấc ngủ, vì đó mới là lúc cơ thể thực sự hồi phục.

Ngưỡng thời gian cụ thể nên đi khám

Chia theo mốc thời gian sẽ dễ hình dung hơn. Dưới một tuần, phần lớn trường hợp tự cải thiện khi bớt căng thẳng, bạn chỉ cần theo dõi thêm. Từ một đến ba tuần là vùng xám. Lúc này nên bắt đầu ghi nhật ký giấc ngủ: giờ đi ngủ, giờ thức dậy, số lần tỉnh giấc và cảm giác khi ngủ dậy. Nếu sau vài tuần cuốn nhật ký vẫn cho thấy không đỡ, hãy hỏi ý kiến bác sĩ.

Trên ba tuần liên tục là mốc chúng tôi khuyên đi khám để tìm nguyên nhân, không nên chờ thêm. Đến mốc này, khả năng có một nguyên nhân nền cần xử lý đã khá cao.

Những dấu hiệu cảnh báo cần đi khám sớm hơn

Có những tín hiệu không cần đợi đủ ba tuần. Bạn ngủ dậy vẫn mệt như chưa ngủ, buồn ngủ suốt ngày, quên việc vừa làm và khó tập trung. Đây là dấu hiệu giấc ngủ đã không còn làm đúng vai trò phục hồi. Nếu bạn lái xe mà thấy mình ngáp liên tục hay mất tập trung, đừng coi nhẹ.

Một nhóm khác đáng để ý là ngáy to, ngừng thở khi ngủ mà người bên cạnh hay phát hiện, hoặc tỉnh giấc nhiều lần trong đêm. Đó có thể là dấu hiệu của ngưng thở khi ngủ, cần khám chuyên khoa để đánh giá. Nếu mất ngủ đi kèm đau ngực, hồi hộp, khó thở, sụt cân không rõ lý do hay tâm trạng xuống dốc kéo dài, bạn đừng tự xử lý tại nhà.

Vì sao không nên tự dùng thuốc an thần kéo dài

Nhiều người mất ngủ tìm đến thuốc an thần không kê đơn vì thấy tác dụng khá nhanh. Vấn đề là hiệu quả ban đầu thường không bền. Một số thuốc an thần dễ gây lệ thuộc, và dùng lâu có thể khiến giấc ngủ tự nhiên tệ hơn. Từng có một khách hàng ở quầy kể với chúng tôi rằng uống thuốc ngủ mỗi tối suốt hai tháng, đến khi ngừng thì mất ngủ còn nặng hơn trước. Đó là kiểu tình huống chúng tôi gặp đi gặp lại.

Quan trọng hơn, thuốc chỉ che triệu chứng mà không xử lý gốc. Mất ngủ có thể đến từ rối loạn tuyến giáp, trào ngược dạ dày về đêm, đau mạn tính hoặc rối loạn lo âu. Khi bạn dùng thuốc để ngủ được, nguyên nhân thật có thể bị bỏ sót cho đến khi thành bệnh nặng hơn. Nếu cần dùng bất kỳ sản phẩm nào, hãy hỏi dược sĩ về tương tác với thuốc bạn đang uống, nhất là khi đang dùng dược liệu hay thực phẩm chức năng khác. Trước khi phối hợp, bạn có thể đọc thêm bài uống thuốc nam cùng thuốc tây có sao không để nắm các nguyên tắc cơ bản.

Tự theo dõi tại nhà và khi nào cần khám

Chúng tôi hay tóm tắt cho người hỏi theo cách đơn giản này. Nếu tình trạng còn dưới ba tuần, đang giảm dần và không ảnh hưởng đến công việc, bạn có thể tự theo dõi. Ngược lại, nếu đã kéo dài trên ba tuần, buồn ngủ ban ngày đến mức ảnh hưởng công việc hoặc khi lái xe, hay xuất hiện ngáy to, ngừng thở, đau ngực, thì nên đặt lịch khám và mang theo nhật ký giấc ngủ.

Các khảo sát về giấc ngủ cho thấy rối loạn giấc ngủ không hiếm gặp, và không ít người bị mất ngủ nhưng chưa bao giờ đi khám. Bạn không đơn độc trong chuyện này, nhưng cũng đừng xem đó là lý do để chờ đợi thêm.

Nên khám chuyên khoa nào khi bị mất ngủ

Bước đầu, bạn có thể khám nội tổng quát hoặc nội tiết để loại trừ các bệnh lý nền như rối loạn tuyến giáp. Nếu bác sĩ nghi ngờ nguyên nhân tâm lý, họ sẽ giới thiệu sang chuyên khoa tâm thần, thần kinh hoặc phòng khám rối loạn giấc ngủ để đánh giá sâu hơn.

Trước buổi khám, bạn nên chuẩn bị ba thứ. Thứ nhất là nhật ký giấc ngủ ít nhất một tuần. Thứ hai là danh sách thuốc và thực phẩm chức năng đang dùng, kể cả dược liệu. Thứ ba là những triệu chứng ban ngày mà bạn nhận thấy. Ba thứ này giúp bác sĩ hỏi đúng trọng tâm, chẩn đoán nhanh hơn và giảm việc phải hỏi lại nhiều lần.

Cải thiện giấc ngủ tại nhà trong lúc chờ khám

Giờ đi ngủ và giờ thức dậy nên giữ cố định, kể cả cuối tuần. Cơ thể học được nhịp này nhanh hơn bạn nghĩ. Nếu buồn ngủ ban ngày, ngủ trưa không nên quá 30 phút để không làm lệch nhịp đêm.

Hạn chế cà phê, rượu bia và màn hình điện thoại trước khi ngủ. Rượu có thể giúp buồn ngủ lúc đầu nhưng làm giấc ngủ đêm bị vỡ vụn về sau. Phòng ngủ nên tối, mát và yên tĩnh. Nếu nằm hơn 20 phút mà vẫn chưa ngủ được, hãy dậy, ra chỗ ánh sáng dịu và làm việc gì đó nhẹ nhàng. Khi thấy buồn ngủ thì quay lại giường, đừng cố nằm thao thức.

Thói quen giúp hạn chế mất ngủ tái phát

Vận động đều đặn vào ban ngày giúp ngủ sâu hơn về đêm. Tuy vậy, tập nặng sát giờ ngủ lại khiến cơ thể hưng phấn, nên hãy tập sớm hơn vài tiếng. Bạn có thể bắt đầu bằng đi bộ nhẹ 30 phút mỗi ngày, rồi tăng dần cường độ khi thấy người nhẹ hơn.

Khi căng thẳng, hít thở chậm và đếm nhịp có thể hạ nhịp tim khá nhanh. Viết ra những việc đang lo trước khi ngủ cũng hữu ích, vì nhiều người thấy đầu óc bớt quay cuồng khi việc đã được ghi lại. Bữa tối nên nhẹ và ăn sớm hơn giờ ngủ ít nhất hai đến ba tiếng, vì một bữa no dễ gây trào ngược và đánh thức bạn giữa giấc.

Khi nào cần đi cấp cứu ngay

Có những tình huống không cần chờ đặt lịch. Nếu mất ngủ kèm đau ngực dữ dội, khó thở, yếu liệt một bên người hoặc nói khó đột ngột, hãy đến cơ sở cấp cứu gần nhất ngay lập tức. Đặc biệt, nếu có ý nghĩ tự làm hại bản thân, đừng ở một mình. Hãy liên hệ ngay cơ sở y tế hoặc đường dây hỗ trợ khẩn cấp, và nói với người thân đang ở cạnh.

Câu hỏi thường gặp

Mất ngủ bao lâu thì nên đi khám bác sĩ?

Khi mất ngủ kéo dài trên ba tuần liên tục, hoặc đã ảnh hưởng rõ đến công việc và sức khỏe, bạn nên đi khám. Nếu có dấu hiệu cảnh báo thì đi sớm hơn, không cần đợi đủ mốc này.

Uống thuốc ngủ không kê đơn có an toàn lâu dài không?

Thông thường thì không nên. Dùng ngắn ngày dưới hướng dẫn của dược sĩ sẽ có rủi ro thấp hơn, nhưng dùng kéo dài dễ gây lệ thuộc và che mất nguyên nhân thật.

Mất ngủ có tự khỏi mà không cần điều trị không?

Mất ngủ do tình huống thường tự khỏi khi nguyên nhân qua đi. Còn mất ngủ dai dẳng thì ít khi tự hết nếu không tìm ra và xử lý nguyên nhân.

Đi khám mất ngủ nên đăng ký khoa nào?

Bạn có thể bắt đầu từ khoa nội tổng quát hoặc nội tiết. Nếu nghi ngờ nguyên nhân tâm lý, bác sĩ sẽ chuyển sang chuyên khoa tâm thần, thần kinh hoặc phòng khám rối loạn giấc ngủ.

Trẻ em và người cao tuổi mất ngủ có khác người lớn không?

Có khác. Trẻ em mất ngủ thường cần đánh giá sớm vì ảnh hưởng đến phát triển, còn người cao tuổi hay mất ngủ do dùng nhiều loại thuốc, đau mạn tính và thay đổi nhịp sinh học. Với hai nhóm này, nên đưa đi khám sớm hơn và luôn mang theo danh sách thuốc đang dùng.

Lưu ý: nội dung mang tính tham khảo kiến thức, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Hãy đi khám khi có dấu hiệu bất thường.